مالمیر
 
قالب وبلاگ

دانستنی برای دریاها در پایه ..........


درس نهم: دریاها    علوم سوم ابتدایی

دانستنی های برای معلم

       فضانوردانی که برای اولین بار زمین را از فضا مشاهده کردند، نام «سیاره ی آبی» را نیز به دیگر نام های زمین افزودند. رنگ آبی زمین از فضا، ناشی از آبی است که بیش از 70 درصد سطح زمین را می پوشاند. حدود 60درصد از نیمکره ی شمالی و 81 درصد از نیمکره ی جنوبی پوشیده از آب است.

          در واقع سطح زمین اقیانوس عظیمی است، با جزیره های بزرگ به صورت قاره هایی که در آن پراکنده اند. این اقیانوس عظیم بیش از 97درصد حجم آب های زمین را در خود جای داده است. اقیانوس ها و دریاها در تنظیم آب و هوای زمین، ‌تامین اکسیژن، مواد معدنی، غذا و حمل و نقل و ... برای ساکنان زمین دارای اهمیت فراوان است.

          تقریباً تمام عناصر پوسته ی زمین ، هرچند به مقدار ناچیز، در آب اقیانوس ها یافت می شوند. مثلاً در آب اقیانوس ها حتی طلا نیز وجود دارد، ولی غلظت آن در آب اقیانوس ها چنان کم است که هزینه ی استخراج آن بیش از ارزش خود طلا خواهد بود. اما مواد دیگری مثل نمک طعام ، برم که در عکاسی مورد استفاده قرار می گیرد و منیزیم (فلزی سبک که در بدنه ی هواپیما کاربرد دارد) را می توان از آب دریا استخراج کرد. فلز قلع را هم از لجن های مناطق کم عمق به دست می آورند.

          در حال حاضر رودخانه و آب های زیرزمینی همه ساله مقادیر زیادی از املاح مختلف به صورت محلول وارد آب دریا می کنند و بر غلظت آن می افزایند. نمک های موجود در آب رودخانه ها و آب های زیرزمینی از انحلال مواد قابل حل سنگ های مسیر جریان حاصل می شود.

          آتشفشان های فعال خشکی ها و زیر دریاها منبع دیگری برای افزایش املاح محلول دریا هستند. انحلال مواد قابل حل موجود در بستر و ساحل دریا نیز از عوامل موثر در شوری درای محسوب می شوند.

          اگر یک کیلوگرم از آب اقیانوس ها تبخیر شود به طور متوسط حدود5/34 گرم نمک های مختلف به جای می ماند. مقدار نمک های محلول در یک کیلوگرم آب دریا را «درجه شوری» گویند. درجه شوری در مناطق مختلف تا حدودی تغییر می کند. در مناطقی که میزان تبخیر بالاست (مانند خلیج فارس) تا 40 گرم هم می رسد. در عوض، مناطقی که تبخیر کم است یا مقدار باران زیاد است، (مانند آب های نزدیک قطب های) درجه شوری کم است.

          فراوان ترین نمک موجود در آب دریاها کلریدسدیم (نمک خوراکی ) استو این نمک به تنهایی بیش از سه چهارم جرم نمک های آب اقیانوس ها را تشکیل می دهد.

          گازها هم مانند مواد جامد در آب دریا یافت می شوند و در این میان اکسیژن و دی اکسید کربن مهم تر از بقیه اند. وجود این گازها برای جانداران ساکن آب اهمیت بسیار دارد. تمام جانوران ساکن دریا باید تنفس کنند، بنابراین به اکسیژن نیاز دارند. گیاهان سبز و ذره بینی فراوان موجود در سطح آب دریاها برای غذاسازی به دی اکسید کربن نیازمندند. این گیاهان با جذب دی اکسید کربن، مقداری اکسیژن آزاد می کنند. بنابراین دریاها مقداری از اکسیژن مورد نیاز جانداران دریایی را فراهم می کنند.

          آب اقیانوس ها و دریاها دائماً در حال حرکت است. این حرکت علل مختلفی دارد که از میان آن ها می توان اثر باد، نیروی جاذبه ی خورشید و ماه ، تفاوت چگالی آب و گردش کره ی زمین را نام برد.

          از حرکات مختلف آب دریا، موج بیش از بقیه قابل مشاهده است. مهم ترین عامل ایجاد موج،‌باد است، ولی عوامل دیگری از قبیل زمین لرزه و جزر و مدّ نیز موج تولید می کنند. جاندارانی که در عمق آب ها هستند، حرکات موج را حس نمی کنند.

          امواج را باید از نیرومندترین عوامل فرسایش دانست، مخصوصاً در سواحل سنگی که عمق آب در کناره ها زیاد است تمام نیروی موج در اولین نقطه برخورد جمع می شود. امواج دریا باعث پراکنده شدن شن، سنگریزه و گل های رسی روی ساحل می شوند و سنگ های بزرگ را به قطعات کوچک تر تقسیم می کنند. این قطعات نیز ضمن حرکات متوالی، کم کم بدون زاویه و دارای سطح صاف می شوند. این مواد، به عمل تخریبی امواج کمک می کنند، زیرا آب، آن ها را به سنگ های دیگر می کوبد. با این عمل خود آن ها نیز خردتر و به ماسه تبدیل می شوند. نفوذ آب در سواحل سنگی سبب هوازدگی فیزیکی و شیمیایی سنگ ها شده و تخریب آن ها را سرعت می بخشد.

          تا چند دهه قبل اطلاعات زیادی از پستی و بلندی های اقیانوس ها در دست نبود. در گذشته ، برای اندازه گیری عمق اقیانوس ها از ریسمان و وزنه استفاده می شد که کاری بس سخت و خسته کننده بود و به همین جهت اطلاعات کمی از این راه به دست می آمد. اما از اواسط قرن بیستم میلادی با استفاده از دستگاه هایی که زمان رفت و برگشت امواج صوتی را از سطح تا کف دریا به آسانی تعیین می کرد، دانشمندان توانستند، عمق آب اقیانوس ها را در هر نقطه به آسانی و به سرعت اندازه گیری کنند. به این ترتیب نقشه ی پستی و بلندی های بستر اقیانوس ها تهیه شد.

          اکتشاف در بیش تر دریاها و کشف اسرار آن ابتدا به وسیله ی غواصان انجام می گرفت. لباس های سنگین و کلاه های آهنی و قطور،‌این غواصان را از فشارهای زیاد آب محافظت می کرد. امروزه با آن که لوازم غواصی بسیار سبک و پیشرفته شده اند، باز هم نمی توان از غواصان برای رفتن به عمق زیاد (حداکثر 50 متر) و مدت زمان طولانی (بیش تر از چند دقیقه ) استفاده کرد زیرا فشار زیاد آب سبب مرگ انسان می شود.

          امروزه به کمک زیردریایی های کوچک بدون سرنشین یا سرنشین دار، مجهز به دوربین های عکسبرداری و وسایل نمونه گیری،‌ توانسته اند به عمیق ترین مناطق اقیانوس ها سفر کنند.

          حیات در اقیانوس ها بستگی به نور، غذا، فشار و غلظت نمک ها دارد. بنابراین بیش ترین جانداران در نقاطی قرار دارند که مقدار نور و غذا زیاد و فشار کم باشد. مناطق ساحلی و نزدیک به ساحل به علت شرایط مساعد ، دارای بیش ترین و متنوع ترین جلوه های حیات است. هر چه عمق آب زیاد شود مقدار نور کاهش می یابد و فشار زیاد می شود. در این نقاط تعداد معدودی جاندار زندگی می کنند که با این شرایط سخت خود را سازگار کرده اند.

          جایی که آب شیرین رود و آب شور دریا با هم برخورد کنند، از سرعت حرکت آب کاسته می شود و طبعاً امکان حمل بیش تر مواد فراهم نیست و دانه های درشت تر رسوبات زودتر ته نشین می شوند. اصولاً موادی که به دریا می رسند به ترتیب وزن و درشیت ذره در مناطق کم عمق دریا و مجاور سواحل یعنی فلات قاره رسوب می کنند. البته همه ی مواد همراه آب رودخانه در فلات قاره ته نشین نمی شوند و مقداری از مواد سبک وزن،‌توسط جریان های دریایی به مناطق عمیق تر دریا هم برده می شوند.

          90 درصد فرآیند فتوسنتز در سطح زمین به وسیله ی جلبک ها انجام می گیرد. این وظیفه به ویژه به عهده ی جلبک های کوچک  تک سلولی شناور در لایه ی سطحی آب دریاها است.

          این جلبک ها را نوزادان جانوران  میگوهایی می خورند که خود خوراک ماهی ها و جانوران بزرگ تر می شوند. در کشورهای جنوب شرقی آسیا جلبک ها مصرف غذایی دارند.

          جلبک ها مصارف صنعتی هم دارند، آن ها در تهیه ی آگار (ماده ای که برای سفت کردن محیط کشت باکتری ها در آزمایشگاه ها مصرف می شود)، بستنی، خمیر دندان، مواد آرایشی و دارویی ، عکاسی و رنگ های محلول در آب کاربرد دارند.

          بعضی از جلبک ها حاوی پروتئین زیادی (حدود 44 درصد) هستند و می توانند منبع غذایی مناسبی برای نسل های آینده باشند. به همین مناسبت، پرورش آن در محیط های کشت مصنوعی مورد بررسی است. البته هنوز این کار هزینه ی زیادی برمی دارد و به صرفه نیست.

 منبع: کتاب معلم (راهنمای تدریس) علوم تجربی سوم دبستان ، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش ، چاپ اول 1381

 

[ ۱۳٩۱/۱٢/٢۸ ] [ ۱٢:٠٧ ‎ق.ظ ] [ سرگروه آموزشی پایه سوم ابتدایی شهرستان الشتر نصرت الله صالحی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

متولد سال 1347 از روستای مالمیر شهرستان الشتر آموزگار پایه سوم ابتدایی سرگروه پایه سوم راهنما ارزیاب قران پایه سوم *************************** مدرس ریاضی چهارم ابتدایی، مدرس دوره های ضمن خدمت فارسی بخوانیم وبنویسیم پایه های دوم وسوم وچهارم وفارسی های جدید دوم وسوم وششم ابتدایی و...... *********************** زندگی باید کرد گاه با یک گل سرخ گاه با یک دل تنگ گاه با سوسوی امیدی کمرنگ زندگی باید کرد گاه با غزلی از احساس گاه با خوشه ای از عطر گل یاس زندگی باید کرد گاه با ناب ترین شعر زمان گاه با ساده ترین قصه یک انسان زندگی باید کرد گاه با سایه ابری سرگردان گاه با هاله ای از سوز پنهان گاه باید روئید از پس آن باران گاه باید خندید بر غمی بی پایان لحظه هایت بی غم روزگارت آرام
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed

متحرک کردن عنوان اهنگ کد ساعت
تصویر متحرک پرچم و.. کد دیکشنری حدیث